Bel: 088 298 64 41 - (24/7 bereikbaar)
Selecteer een pagina

Op 1 juli 2016 is de Wet Huis voor klokkenluiders in werking getreden. Deze wet regelt de oprichting van het Huis voor Klokkenluiders. Daar kunnen vermoedens van misstanden worden gemeld. Het Huis kan vervolgens een onafhankelijk feitenonderzoek instellen. Het doel van de Wet Huis voor klokkenluiders is om de voorwaarden voor het melden van maatschappelijke misstanden binnen organisaties te verbeteren. Ook is het de bedoeling om melders van misstanden beter te beschermen.

Inmiddels is het Huis voor Klokkenluiders ingestort. Het voltallige bestuur is opgestapt en honderden klokkenluiders klopten er tevergeefs aan. Van de meldingen die het Huis in behandeling nam, is er in anderhalf jaar niet één afgerond. Maar misschien nog wel belangrijker: de naleving van de wet is in de eerste twaalf maanden onvoldoende gaan leven onder werkgevers, zo blijkt uit een onderzoek van het Huis onder ruim 400 ondernemingsraden.

Naleving nieuwe wet

Het Huis heeft onderzocht of werkgevers de nieuwe wet naleven. De eerste resultaten laten zien dat het begin er is. Van de werkgevers met een ondernemingsraad heeft 79% een meldprocedure, al voldoet die nog niet altijd aan de nieuwe normen. De ondernemingsraad heeft bij slechts 58% van de werkgevers met een meldprocedure ingestemd, terwijl dit wettelijk verplicht is. En pas 48% van de werkgevers met een ondernemingsraad heeft vanwege de nieuwe wet een meldprocedure ingevoerd of de bestaande procedure aangepast.

Veilig klimaat

Een meldprocedure is bovendien niet voldoende. Werkgevers moeten werknemers informeren over deze procedure en zorgen voor een veilig klimaat waarin werknemers misstanden durven aan te kaarten. Werkgevers hebben hier nog onvoldoende aandacht voor. Een kwart van de ondernemingsraden geeft een onvoldoende aan de inspanningen van de eigen organisatie om integriteit te bevorderen.

Vertrouwenspersoon

Verder moeten werkgevers zorgen voor een goede infrastructuur voor meldingen. Hieronder vallen behalve de meldprocedure een vertrouwenspersoon, een gedragscode en een onderzoeksprotocol. In bijna alle organisaties is een vertrouwenspersoon te vinden (89%), net als een gedragscode (80%). Echter, er valt nog het nodige aan te merken op de huidige infrastructuur. De vertrouwenspersoon is nog onvoldoende zichtbaar en geniet te weinig vertrouwen, gedragscodes worden onvoldoende geactualiseerd en slechts 60% van de werkgevers heeft een intern onderzoeksprotocol. Organisaties zijn daardoor te vaak onvoorbereid op intern onderzoek.

Noodzaak interne procedure

Misstanden zoals fraude en machtsmisbruik komen vaak aan het licht door meldingen van werknemers. Toch zijn werknemers terughoudend, omdat ze vrezen zelf in de problemen te komen door misstanden in een organisatie in de openbaarheid te brengen. Een maatregel die dit kan voorkomen, is een interne procedure voor het melden van misstanden (oftewel een klokkenluidersregeling). De Wet Huis voor klokkenluiders verplicht alle werkgevers met meer dan 50 werknemers een dergelijke procedure te hebben. Zo’n procedure beschrijft hoe werknemers een misstand kunnen melden en welke rechten en bescherming men heeft.

Advies

Bij meldingen van vermoedens van integriteitsschendingen en misstanden is nauwgezet optreden van belang. Zorgvuldig onderzoek en rechtvaardige handhaving bevestigen de normen en waarden in een organisatie. Bovendien is zorgvuldig onderzoek van cruciaal belang voor de meldingsbereidheid in de organisatie. Werknemers melden meer als zij er vertrouwen in hebben dat de veroorzakers van misstanden worden bestraft.

Onderzoeksprotocol

Uit het onderzoek van het Huis blijkt dat bij veel organisaties een onderzoeksprotocol ontbreekt. Daardoor zijn werkgevers onvoldoende voorbereid. Dit werkt willekeur en ad hoc maatregelen in de hand, en beperkt de meldingsbereidheid.

Advies

Organisaties kunnen zich voorbereiden op intern onderzoek van misstanden met een onderzoeksprotocol. Dit voorkomt willekeur en vergroot de kans dat een intern onderzoek zorgvuldig wordt afgehandeld. Een onderzoeksprotocol beschrijft hoe een melding wordt gewogen, wanneer het nodig is onderzoek te doen en zo ja, wie dit onderzoek gaat uitvoeren. Er staat ook in welke maatregelen en interne sancties mogelijk zijn.

Gedragscode en ‘tone at the top’

Uit het onderzoek van het Huis blijkt ook dat de ondernemingsraad vaak onvoldoende is betrokken bij het bepalen van de interne normen en waarden. Ook communiceert de leiding nog te weinig expliciet over integriteit. Dit zijn gemiste kansen.

Advies

Een gedragscode vormt het fundament van het integriteitsbeleid en geeft richting aan de gewenste cultuur in een organisatie. Daarbij stimuleren leiderschap en de ‘tone at the top’ de integriteit van de organisatie. Vooral expliciete communicatie over integriteit door de leiding draagt hieraan bij. Een gedragscode heeft verder alleen invloed op het gedrag op de werkvloer als de leiding deze samen met de werknemers opstelt.

Het is wachten op een grondige renovatie van het Huis voor Klokkenluiders. Tot die tijd moeten werkgevers ook zelf flink aan de slag met de Wet Huis voor Klokkenluiders. Dat is niet alleen in het belang van werknemers die misstanden willen melden, maar ook in het belang van organisaties zelf. Integriteit maakt je minder kwetsbaar voor misstanden. Wacht daarom niet tot het gerenoveerde Huis is opgeleverd. Dat kan nog wel even duren.

Frank ter Huurne is partner bij Lexence advocaten & notarissen in Amsterdam, en gespecialiseerd in arbeidsrecht bij bedrijfsfraude.